Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda yaratdığı dövlətçilik və inkişaf irsi bu gün Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasətlə yeni mərhələdə davam etdirilir. Naxçıvanın qarşıdakı illərdə Azərbaycanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində daha mühüm rol oynayan, müasir nəqliyyat-logistika, investisiya, sənaye və turizm mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün real tarixi imkanlar var. Belə ki, Naxçıvanın bugünkü inkişaf perspektivlərindən danışarkən, mən ilk növbədə bu qədim diyarın müasir dövlətçilik tariximizdə oynadığı müstəsna rolu və ən əsası isə ümummillilider Heydər Əliyevin Naxçıvanla bağlı həyata keçirdiyi tarixi missiyanı xatırlamaq istəyirəm. Çünki Naxçıvanın bu gün malik olduğu siyasi və strateji əhəmiyyətin təməlində yalnız onun coğrafi mövqeyi deyil, həm də burada formalaşmış möhkəm dövlətçilik irsi dayanır. Xatirimdədir, 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın ən ağır siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlarla üz-üzə qaldığı bir dövrdə Naxçıvan da ciddi təhlükələrlə qarşılaşdı və məhz bu mürəkkəb şəraitdə və zamanda Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvana qayıdışı bölgənin taleyində həlledici dönüş nöqtəsinə çevrildi. 1990-cı ilin iyul ayında  Naxçıvana gələn Heydər Əliyev xalqın böyük dəstəyi ilə siyasi proseslərə rəhbərlik etməyə başladı və həmin dövrdə Naxçıvan dövlətçilik tariximizin mühüm siyasi mərkəzlərindən birinə çevrildi. Ulu Öndərin Naxçıvandakı fəaliyyəti yalnız muxtar respublikanın mövcud təhlükələrdən qorunması ilə məhdudlaşmır di. Elə burada qəbul edilən tarixi qərarlar Azərbaycanın gələcək dövlət müstəqilliyinin siyasi və ideoloji əsaslarının formalaşmasına mühüm təsir göstərdi. Bəli, 17 noyabr 1990-cı il tarixdə dahi şəxsiyyət, xalqının və vətəninin xilaskarı Heydər Əliyevin birbaşa  təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında muxtar respublikanın adından “Sovet Sosialist” sözləri çıxarıldı və Naxçıvan Muxtar Respublikası adı təsdiq edildi. Həmin sessiyada Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının Naxçıvanın dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi də tarixi qərar oldu. Eyni zamanda, bu bayrağın Azərbaycanın dövlət bayrağı kimi qəbul olunması üçün Azərbaycan SSR Ali Sovetinə müraciət edildi.Bu addımlar sonradan Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinə aparan siyasi proseslərin mühüm mərhələlərindən birinə çevrildi. 1991-ci ilin mart ayında SSRİ-nin saxlanılması ilə bağlı ümumittifaq referendumunun Naxçıvanda keçirilməməsi də Ulu Öndərin milli dövlətçilik mövqeyinin ardıcıl ifadəsi idi. Prezident İlham Əliyev də həmin dövrü Azərbaycanın müstəqilliyinə gedən yolun mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirərək Naxçıvanda atılan bu addımların dövlət müstəqilliyinin əsasını təşkil etdiyini vurğulayıb.Naxçıvanın Türkiyə və İranla əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi də həmin dövrdə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çətin blokada şəraitində xarici əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, sərhəd-keçid imkanlarının genişləndirilməsi, İranla elektrik enerjisi təminatı və nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması Naxçıvanın regional mövqeyinin qorunmasına və iqtisadi həyatının davamlılığının təmin edilməsinə xidmət edirdi. 1991-ci ildə İranla sərhəd keçidini asanlaşdıran körpünün açılması, 1992-ci ildə İran elektrik enerjisinin Naxçıvana verilməsi və Şahtaxtı–Poldəşt keçid məntəqəsinin fəaliyyətə başlaması bu baxımdan mühüm hadisə kimi qeyd etmək istəyirğm.1992-ci il noyabr ayının 21-də Naxçıvanda doğma Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis olunması da Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm hadisə oldu. Tarixi şəxsiyyət Heydər Əliyevin sədr seçildiyi Yeni Azərbaycan Partiyası sonrakı mərhələdə ölkənin siyasi həyatında aparıcı qüvvə oldu.Beləliklə, qeyd etməliyəm ki, Naxçıvan Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin ən mühüm mərhələlərindən birinə şahidlik etdi. Beləliklə burada qorunan dövlətçilik ənənələri sonrakı illərdə müstəqil Azərbaycanın siyasi və iqtisadi inkişaf strategiyasının əsas sütunu oldu. Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsi barədə vurğulamalıyam ki, bu tarixi irsin davamı olaraq bu gün Naxçıvan qarşısında tamamilə yeni inkişaf perspektivləri açılır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası regionda yeni geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlar yaradıb. Bu reallıqlar Naxçıvanın strateji əhəmiyyətini daha da artırır.Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən regional siyasət Naxçıvanın nəqliyyat, logistika, iqtisadiyyat, turizm və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi üçün yeni şərait formalaşdırır. Artıq Naxçıvanın gələcək inkişafına yalnız muxtar respublikanın daxili imkanları çərçivəsində deyil, daha geniş regional və beynəlxalq əməkdaşlıq kontekstində baxmaq zərurəti yaranıb. Naxçıvanın Türkiyə ilə birbaşa sərhədi, İranla mövcud əlaqələri və gələcək nəqliyyat-kommunikasiya layihələri onun Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm bağlantı məntəqəsinə çevrilməsi deməkdir. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı proseslər Naxçıvanın gələcək iqtisadi və geosiyasi rolunun formalaşmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının güclənməsi bölgənin iqtisadi potensialının daha geniş şəkildə reallaşdırılmasına, yük və sərnişin daşımalarının artmasına, yeni logistika və ticarət imkanlarının yaranmasına şərait yaradacaqdır. Əlbətdə ki, Naxçıvanın qarşısında duran əsas hədəflərdən biri onun tranzit ərazi olmaqla yanaşı,tranzit imkanlarından iqtisadi dəyər yaradan regional mərkəzə çevrilməsi olacaqdır. Bunun üçün müasir logistika mərkəzlərinin, yük terminallarının, anbar komplekslərinin, gömrük və nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi öz növbəsində sənaye, ticarət, xidmət və sahibkarlıq fəaliyyətinə yeni şərait yaradacaqdır.Naxçıvanın investisiya potensialının artırılması istiqamətində atılan addımlar da bu baxımdan diqqət çəkir. Sahibkarlara yaradılan vergi, gömrük və digər güzəştlər regionda yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasına və investisiya fəallığının yüksəlməsinə stimul verə bilər. Sonda Naxçıvanın gələcək iqtisadi inkişafı üçün sənaye və kənd təsərrüfatının müasir texnologiyalar əsasında inkişaf etdirilməsi mühüm istiqamətlərdən. Yerli xammalın emal olunması, rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı və onların xarici bazarlara çıxarılması Naxçıvan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə xidmət edə bilər. Xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının emal və qablaşdırma mərhələlərinin bölgədə həyata keçirilməsi əlavə dəyərin Naxçıvanda qalmasına imkan verəcək. Onu da qeyd edim ki, Naxçıvanın inkişaf perspektivlərində turizm də xüsusi yer tutur. Bölgənin qədim tarixi, zəngin mədəni irsi, təbii sərvətləri və unikal turizm məkanları onun beynəlxalq turizm bazarında daha geniş tanıdılması üçün böyük potensiala malikdir.Naxçıvanın gələcək uğurunun əsas şərtləndirən səbəblərdən biri də insan kapitalıdır və onun inkişafıdır. Müasir iqtisadiyyat yüksək ixtisaslı, innovativ düşüncəyə malik və yeni texnologiyalara uyğunlaşa bilən kadrlar tələb edir.Bu səbəbdən təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar, innovasiya və sahibkarlıq mədəniyyətinin inkişafı Naxçıvanın yeni iqtisadi modelinin mühüm komponentləri olmalıdır. Nəhayət Naxçıvanın bu gün qarşısında açılan yeni imkanları daha yaxşı anlamaq üçün onun dövlətçilik tarixindəki roluna nəzər salmaq vacibdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda həyata keçirdiyi tarixi tədbirlər, milli dövlətçilik ideyasının qorunması, üçrəngli bayrağın dövlət rəmzi kimi qəbul edilməsi, muxtar respublikanın adının dəyişdirilməsi, SSRİ referendumunun keçirilməməsi və regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm iz qoyub.Bu gün həmin dövlətçilik xətti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni məzmun və yeni miqyas qazanır. Azərbaycanın regionda artan siyasi və iqtisadi çəkisi, yeni nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik və regional əməkdaşlığın genişlənməsi Naxçıvanın strateji əhəmiyyətini daha da artır. Bu baxımdan Naxçıvanın gələcəyi yalnız onun coğrafi mövqeyi ilə deyil, həmin mövqenin iqtisadi, siyasi və geostrateji üstünlüyə çevrilməsi ilə müəyyənləşəcək. 

Nəhayət sonda vurğulayıram ki, Naxçıvan qarşıdakı dövrdə yeni nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarından yararlanaraq iqtisadi inkişafını sürətləndirə, regional əlaqələrini genişləndirəcək və geoiqtisadi mərkəzə çevriləcəkdir.Elə bu prosesdə Naxçıvanın davamlı inkişafına, əhalinin rifahının yüksəlməsinə və Azərbaycanın strateji mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaqdır.  

 YAP Saatlı, 15 s. ƏPT-n sədri,  

UNEC-n məzunu Vüqar MƏMMƏDOV

Gundemxeber.org